Tempelwagenpaneel – Shiva Kalantaka – India, Tamil Nadu

• Groot processiewagenpaneel met een voorstelling van Shiva als Kalantaka, ook wel Shiva Kalari Murti genoemd. Deze vorm belichaamt de overwinning van het goddelijke op tijd en dood, waarbij de laatste wordt gepersonifieerd door de god Yama.
• India, Tamil Nadu, 19e eeuw.
• Voormalige collectie Claude de Marteau, verkocht met certificaat van herkomst.
• H (zonder sokkel) 95 CM x D 11 CM x B 51 CM.
• H max (met sokkel) 105 CM.

Shiva Kalantaka, Vernietiger van Tijd en Dood

Deze legende vertelt hoe Shiva de jonge wijze Markandeya redde uit de klauwen van Yama, de god van de dood.

De wijze Mrikanda wijdde vele jaren van devotie om de gunst van Shiva te verkrijgen en vroeg hem om de genade van een zoon. Shiva stelde hem toen een keuze voor: een deugdzaam en diep vroom kind, maar voorbestemd voor een kort leven, of een zoon met een lang bestaan, maar zonder wijsheid en deugd. Mrikanda koos zonder aarzelen voor het eerste lot.

Zo werd Markandeya geboren, een kind van grote vroomheid, voorbestemd om op zestienjarige leeftijd te sterven. Al vroeg beheerste hij de Veda’s en de Shastra’s en wijdde hij zijn hele bestaan aan de verering van Shiva. Kort voor zijn zestiende verjaardag onthulden zijn ouders hem de profetie die zijn naderende dood aankondigde. Zonder aan wanhoop toe te geven, verdubbelde Markandeya zijn overgave en zette hij zijn meditatie voort voor een lingam, de aniconische weergave van Shiva.

Markandeya, zoon van Mrikanda, die de lingam omhelst waaruit Shiva tevoorschijn komt.

Toen het noodlottige uur aanbrak, waren de gezanten van Yama niet in staat zijn ziel te grijpen, zo krachtig was de bescherming van Shiva. Yama verscheen toen zelf en wierp zijn lasso rond de jonge wijze (ontbrekend op het paneel). Deze laatste, die de lingam omhelsde, werd samen met het heilige symbool gegrepen.

Yama, god van de dood, werpt zijn lasso rond Markandeya en de lingam. Shiva verschijnt uit de lingam om Yama te verslaan met zijn drietand en zo zijn trouwe volgeling te redden.

Op dat moment verscheen Shiva uit de lingam in een manifestatie van goddelijke toorn. Hij confronteerde Yama, versloeg hem en bevrijdde zijn trouwe volgeling. Op verzoek van de deva’s gaf Shiva de god van de dood vervolgens het leven terug, maar stelde een voorwaarde: Markandeya zou eeuwig zestien jaar oud blijven en zo ontsnappen aan de dood en het verstrijken van de tijd.

Na deze episode kreeg Shiva de naam Kalantaka, “de Vernietiger van Tijd en Dood”, de belichaming van zijn overwinning op het lot en zijn bescherming van zijn meest vurige volgelingen.

Tempelwagens in India

Een tempelwagen gepubliceerd in “Living Wood- Sculptural traditions of Southern India”

De grote processiewagens (ratha) nemen een essentiële plaats in bij hindoeïstische religieuze feesten. Getrokken door de gelovigen tijdens grote vieringen, zijn ze rijk versierd met gesneden panelen die de belangrijkste episoden uit de mythologie uitbeelden. Deze reliëfs hadden zowel een decoratieve als een educatieve functie en illustreerden de heldendaden van de godheden en de grote verhalen uit de Purana’s voor de gelovigen.

Een tempelwagen in Madras in 1850. Er zijn twee panelen te zien. (Bron: Wikipedia)

Dit tempelwagenpaneel uit Tamil Nadu is afkomstig uit de voormalige collectie Claude de Marteau en wordt verkocht met een certificaat van herkomst.