Dayak hampatong-voorouderfiguur – Borneo, Indonesië

Beschermende voorouderfiguur van het type hampatong van het Dayak-volk in gesneden ijzerhout, staand op een massieve sokkel.

• Grijzige patina met mogelijke sporen van kaolien, waarschijnlijk gerelateerd aan rituele praktijken in verband met vruchtbaarheid.
• Afmetingen: H. 151 cm × B. 30 cm × D. 36 cm (ca. 1,90 m voor de persoon ter vergelijking).
• Gewicht: ca. 83 kg.
• Herkomst: oude collectie Claude de Marteau.
• Verkocht met certificaat van oorsprong.

Hampatong-voorouderfiguur, Borneo, Indonesië

Zuidoost-Azië, Indonesië, Borneo, regio Kalimantan. Dayakvolk, Ngadju- of Ot Danum-groep, 19e eeuw.

Beschermende voorouderfiguur van het type hampatong in gesneden hout, staand op een massieve sokkel. De handen rusten op de taille, ter hoogte van een lendendoek, terwijl op de rug een mand met gevlochten motieven — kenmerkend voor het Dayak-decoratieve repertoire — wordt gedragen.

De term hampatong, afgeleid van het Maleise « patong » voor een standbeeld of gesneden figuur, verwijst naar deze effigieën die uit bijzonder dichte lokale houtsoorten zijn gehouwen, meestal bélian (ijzerhout). Door jarenlang blootgesteld te zijn aan de extreme klimaatomstandigheden van de jungle, ontwikkelen deze sculpturen een sterk verweerd uiterlijk: het hout holt uit in verticale lagen, het oppervlak erodeert en krijgt een kenmerkende grijsachtige tint. Na een eeuw blootstelling kunnen deze figuren een patina vertonen dat aan veel oudere werken doet denken.

Het hoofd, hoog en langgerekt, valt op door grote waakzame ogen, uitstekende oren en een hoofdtooi bekroond met een secundair gezicht dat vandaag deels is aangetast en kan doen denken aan een aso-kop, een zoomorf motief dat in de Dayak-iconografie met de hond wordt geassocieerd. De hoge positie bood een bevoorrecht uitzicht om de omgeving te bewaken.

Het uiterlijk van het hout varieert sterk naargelang de oorspronkelijke plaats: hampatong die buiten stonden vertonen uitgesproken erosie, terwijl exemplaren die binnenshuis in longhouses of in beschermde ruimtes, zoals bepaalde holtes of heiligdommen, werden bewaard, meer intacte oppervlakken behouden. Sporen van kaolien of kalk kunnen aanwezig blijven, vooral op de gezichten, in verband met rituele praktijken rond vruchtbaarheid. De zeldzame beschilderde voorbeelden zijn doorgaans verbonden met funeraire contexten.

Naast hun beschermende functie binnen de dorpen konden sommige hampatong ook worden gebruikt als bewakers van gewassen, met name bij de Iban- of Bidayuh-groepen, waar ze in recent ontgonnen zones werden geplaatst om de oogst te beschermen. Bidayuh-producties, vaak meer antropomorf, vertonen soms expressies die doen denken aan die van de Tau-tau-figuren uit Sulawesi.

Deze sculpturen spelen ook een centrale rol in de Tiwah-ceremonie, een secundair funeraire rite eigen aan de Dayak Ngaju. Daarbij worden de hampatong, gezien als vooroudergeesten of beschermende entiteiten, nabij de funeraire structuren geplaatst om de ziel van de overledene tijdelijk te ontvangen en de overgang naar het hiernamaals te begeleiden.