In de geschiedenis van Belgisch naoorlogs meubilair neemt Alfred Hendrickx een unieke plaats in. Zijn naam wordt vandaag de dag voornamelijk geassocieerd met Belform, met zijn buffetkasten en dressoirs met strakke lijnen, zijn tafels, zitmeubelen en modulaire opbergsystemen. Deze productie, ontwikkeld tussen de jaren 50 en 60, begeleidt een periode waarin Belgisch meubilair zich geleidelijk losmaakte van traditionele modellen om een lichtere, modernistische taal aan te nemen die beter paste bij de nieuwe interieurs.
De relatie tussen Alfred Hendrickx en Belform is echter complexer dan een eenvoudige samenwerking tussen een ontwerper en een uitgever. Belform vindt zijn oorsprong binnen het familiebedrijf Van Fleteren, en Hendrickx neemt direct deel aan de evolutie ervan. Een Belform-catalogus uit die tijd, bewaard door Vintage Addict, ongedateerd maar expliciet voorzien van de drietalige vermelding “ontwerp / création / entwurf: Alfred Hendrickx”, maakt het vandaag de dag mogelijk om deze productie te observeren aan de hand van zijn eigen commerciële documenten: materialen, composities, afmetingen en vooral modelnummers.
Verschillende meubelen die in deze catalogus zijn afgebeeld, zijn ook via Vintage Addict gegaan. De confrontatie ervan met foto’s uit die tijd maakt het mogelijk om de historische bronnen aan te vullen met directe observatie van de stukken.
Alfred Hendrickx, geboren in Mechelen in 1931, groeide op in een omgeving die direct verbonden was met de meubelproductie. Zijn grootvader, meester-meubelmaker Eugène Van Fleteren, ontwierp en beeldhouwde zelf de twee stoelen van de nationale Eisteddfodau (Welshe culturele festivals) in Wales van 1917 en 1918. Deze stoelen worden beschouwd als exportmeesterwerken van de beroemde Mechelse meubelen. De Mechelse meester richtte in het interbellum het huis Van Fleteren op. Na de Tweede Wereldoorlog specialiseerde het bedrijf zich eerst in de interieurinrichting van schepen, om zich rond 1950 te richten op een sterk gemechaniseerde productie van meubilair voor woningen.
Een factuur uit 1964 waarop Vanfleteren en Belform gezamenlijk verschijnen.
Hendrickx kwam zo al vroeg in contact met industriële fabricage. Hij bezocht onder andere Jan Kuper, een van de figuren van het moderne Mechelse meubilair uit het interbellum, en liep ook stage bij Pirelli in Italië. Deze Italiaanse ervaring sluit aan bij de evolutie van zijn eerste creaties: soepele lijnen, lichte structuren, volumes los van de grond en bijzondere aandacht voor proporties.
Buffetkast Alfred Hendrickx, Italiaanse invloed uit de jaren 50.
Het onderscheid tussen Van Fleteren en Belform verdient ook verduidelijking. In tegenstelling tot wat soms wordt geschreven, lijkt Van Fleteren niet simpelweg van naam te zijn veranderd om Belform te worden. Rond 1953 werden de nieuwe meubelen, ontworpen door Hendrickx, samengebracht in een eerste catalogus van het bedrijf, een folder, onder de promotionele naam Belform. Het betrof toen een nieuwe lijn van lichte, flexibele en gemakkelijk combineerbare meubelen, die volgens de auteurs van de studie Het Mechelse meubel 1500-2000 een modern karakter vertoonden, sterk beïnvloed door de Italiaanse stijl.
De naam Belform werd vervolgens onlosmakelijk verbonden met de creaties van Alfred Hendrickx.
Al in 1953 presenteerde Hendrickx een modelappartement tijdens de tentoonstelling Beter Wonen in de Luchtbal, Antwerpen. Deze meubelen kwamen overeen met de diepgaande veranderingen in de naoorlogse woningbouw: interieurs werden opener, woningen evolueerden en massieve, definitieve meubelsets maakten geleidelijk plaats voor lichtere en gemakkelijker combineerbare elementen.
Deze overweging sluit in België aan bij die van het modern sociaal meubilair, bijzonder zichtbaar tijdens de nationale Salons die in de jaren 50 in Gent werden georganiseerd. Hendrickx neemt hierin een bijzondere positie in. Zijn creaties beantwoorden aan de functionele eisen van seriegeproduceerd meubilair, terwijl ze een verfijning behouden die ze onderscheidt van strikt economisch meubilair.
Catalogus uit die tijd “Social Design” van Alfred Hendrickx, een bewijs van de ontwikkeling van modulair modernistisch Belgisch meubilair.
Belform benadrukt al de modulariteit. De meubelen kunnen worden gecombineerd afhankelijk van de functie van de kamer: woonkamer, kantoor of commerciële ruimte. Eenzelfde constructieprincipe maakt het mogelijk om verschillende composities te creëren uit opbergelementen, laden, deuren of planken.
Deze logica komt heel duidelijk naar voren in de catalogus die door Vintage Addict wordt bewaard. Een foto toont bijvoorbeeld een Belform wandplank, bestaande uit verschillende staanders en genummerde elementen, die een open boekenkast, gesloten opbergruimte, laden en een werkblad combineert. Het gaat dus niet alleen om een wandmeubel dat als een definitieve compositie is ontworpen, maar om een echt systeem dat kan worden geconfigureerd naar de beschikbare ruimte.
De Wereldtentoonstelling van Brussel in 1958 vormde een belangrijke stap in de verspreiding van het werk van Alfred Hendrickx.
Expo 58 werd de grote showcase van de Belgische modernisering. Architectuur, meubilair, grafisch ontwerp, nieuwe materialen en huishoudelijke apparatuur droegen bij aan de representatie van een toekomstgerichte levensstijl. In deze context vonden de lichte lijnen en het modernistische vocabulaire van Hendrickx vanzelfsprekend hun plaats.
Jonge pasgetrouwden in hun nieuwe eetkamer van Alfred Hendrickx, eind jaren 50.
Zijn fauteuil S3, geproduceerd door Belform, blijft een van de best gedocumenteerde voorbeelden uit deze periode. Hendrickx ontwierp deze in het kader van de inrichting van de Skyhall van de luchthaven van Zaventem voor Sabena. Ongeveer 150 fauteuils werden toen gemaakt in drie tweed-versies — blauw, mosterd en rood — bedoeld om reizigers te ontvangen die onder andere voor Expo 58 arriveerden. Een exemplaar, verworven door het Fonds Marie-Jeanne Dauchy, is opgenomen in het Design Museum Brussels.
Hoge buffetkast of barkast van Alfred Hendrickx voor Belform rond 1958
Hendrickx presenteerde zijn meubilair ook in de context van de tentoonstelling zelf. De contacten die tijdens de Expo werden gelegd, droegen vervolgens bij aan de export van de Van Fleteren-productie naar Nederland, Duitsland, Italië en Frankrijk.
Het meubilair van Alfred Hendrickx evolueerde aanzienlijk gedurende deze periode.
Zijn creaties uit het begin en midden van de jaren 50 onderscheiden zich vaak door bijzonder vloeiende lijnen: taps toelopende of bewerkte houten poten, licht decentrale structuren, rondingen en variaties in doorsneden geven het meubel een indruk van beweging. Deze zoektocht stelde Hendrickx in staat om soms aanzienlijke volumes visueel te verlichten.
Hout bleef centraal staan, maar werd gecombineerd met dik glas, marmer, metaal, synthetische panelen of keramiek. De Mechelse ontwerper Willy Meysmans leverde met name keramische elementen die in sommige Belform-meubelen werden geïntegreerd.
Aan het einde van het decennium veranderde de taal. Een Belform-documentatie, gedateerd 1959, getuigt volgens historische bronnen van een evolutie naar veel strengere vormen: rechthoeken, vierkanten, poten met een regelmatige doorsnede en metalen structuren vervingen geleidelijk de expressievere lijnen van het begin van de jaren 50. Tafels, zitmeubelen, bureaus en opbergmeubelen kregen een meer architectonische uitstraling.
Het is precies in deze evolutie dat de originele catalogus, die nu door Vintage Addict wordt bewaard, past.
De catalogus draagt helaas geen zichtbare drukdatum. De omslag wordt gedomineerd door het Belform-logo, vergezeld van de vermelding “création: Alfred Hendrickx”. Een stempel van een interieurarchitect en handgeschreven aantekeningen tonen ook aan dat dit exemplaar als professionele documentatie heeft gecirculeerd.
De Belform catalogus, jaren 60.
De gepresenteerde meubelen – grote rechthoekige volumes, zeer strakke fronten, metalen onderstellen met een regelmatige doorsnede en modulaire wandcomposities – komen overeen met de evolutie die eind jaren 50 begon en zich in de jaren 60 sterk ontwikkelde. Sommige archieven vermelden trouwens verschillende kasten, secretaires, buffetkasten en Belform-meubelen die stilistisch vergelijkbaar zijn als producties uit de jaren 60.
Dit document is vooral interessant omdat de meubelen niet anoniem zijn: Belform gebruikt een nummeringssysteem per modelnummer.
Onder de momenteel geïdentificeerde referenties bevinden zich met name:
Dressoir met schuifdeuren model 404 van Alfred Hendrickx
De buffetkast 404 in de Belform catalogus
Een grote lage buffetkast met een extreem strak ontwerp, bestaande uit een lange rechthoekige kast die rust op slanke metalen poten en afgesloten is met schuifpanelen. De kleine vierkante handgrepen in het bovenste deel van de deuren versterken de geometrie van de voorkant nog meer.
Groot dressoir Belform, modellen 419 + 418
Een vergelijkbaar meubel is zichtbaar in onze archieven.
De hoge buffetkast model 427 met bar, secretaire en laden
De buffetkast model 427 is zichtbaar in onze archieven.
Deze nummering is bijzonder belangrijk voor de identificatie van Alfred Hendrickx meubilair. Het maakt het mogelijk om vage hedendaagse beschrijvingen – “Hendrickx buffetkast”, “Belform dressoir” of “Belgisch meubel jaren 60” – te overstijgen en terug te keren naar de nomenclatuur die door de fabrikant zelf werd gebruikt.
Deze correspondentie tussen model 404, gereproduceerd in de catalogus, en het exemplaar dat via Vintage Addict is gegaan, maakt het mogelijk om de toeschrijving te documenteren op basis van een commerciële bron uit die tijd met expliciet de vermelding “création: Alfred Hendrickx”.
Het illustreert ook heel goed de evolutie van de ontwerper in deze periode. De grafische effecten en sculpturale onderstellen die kenmerkend zijn voor sommige creaties uit de jaren 50 zijn vrijwel verdwenen. De lijn wordt horizontaal, rigoureus en bijna architectonisch, terwijl het metaal bijdraagt aan het visueel losmaken van het volume van de grond.
De observatie van verschillende Hendrickx-meubelen die via Vintage Addict en via onze restauratieatelier zijn gegaan, maakt het ook mogelijk om deze commerciële foto’s te vergelijken met de daadwerkelijk gebruikte fabricagedetails.
Een pagina uit de catalogus geeft bijzonder interessante details over de materialen en afwerkingen: Belform geeft aan dat de meubelen uit deze serie kunnen worden uitgevoerd in Rio palissander of oranjehout. Het hout krijgt een behandeling die natuurlijke producten en synthetische harsen combineert om de natuurlijke tint te behouden en het onderhoud te vergemakkelijken.
De catalogus specificeert ook de afwerking van het onderstel: de metalen poten worden aangeboden in mat gesatineerd vernikkeld. Hun hoogteverstelling, bedoeld om niveauverschillen in de vloer te compenseren, is zo geïntegreerd dat deze onzichtbaar blijft.
Deze informatie is belangrijk, omdat de huidige beschrijvingen van Hendrickx-meubilair vaak generieke termen gebruiken zoals “chroom”, “staal” of simpelweg “metaal”. De Belform-documentatie maakt het hier mogelijk om de terminologie te herstellen die door de fabrikant voor deze specifieke productie werd gebruikt.
Het helpt ook om het beoogde effect beter te begrijpen. De zeer aanwezige nerf van het palissander contrasteert met een bijna onzichtbare metalen structuur. De rijkdom van het materiaal leidt niet tot een massief meubel: het is vervat in een bijzonder sobere geometrie.
Een van de meest interessante aspecten van de catalogus betreft de Belform wandplanken en opbergsystemen.
Een gefotografeerde compositie combineert verschillende verticale staanders met open planken, een gesloten kast, laden en een werkblad dat als klein bureau kan dienen. De zichtbare referenties – met name 411, 413 en 414 – tonen aan dat de compositie het resultaat is van de assemblage van verschillende elementen.
Modulaire wandkast-boekenkast Belform, samengesteld model 413 en 414
Deze wandboekenkast is ook zichtbaar in onze archieven.
Dit ontwerp sluit direct aan bij het onderzoek dat al in de eerste Belform-collecties werd ondernomen. Historische bronnen beschrijven de meubelen van Hendrickx inderdaad als elementen die naar behoefte van de gebruiker kunnen worden gecombineerd.
De Alfred Hendrickx wandboekenkast of -plank moet dus niet alleen als een autonoom object worden beschouwd. Het behoort tot een bredere overweging over interieurinrichting: opbergen, werken, tentoonstellen en verbergen kunnen binnen dezelfde structuur worden samengebracht.
Dit principe brengt Belform dichter bij de grote Europese onderzoeken naar modulair meubilair van na de oorlog, terwijl het een eigen identiteit behoudt, gebaseerd op de kwaliteit van het hout, de proporties en de soberheid van de structuren.
De markt associeert Alfred Hendrickx vandaag de dag sterk met buffetkasten en dressoirs, met name de palissander modellen die rusten op metalen onderstellen.
De catalogus herinnert echter aan de veel bredere omvang van de Belform-productie. Tafels en salontafels, stoelen, bureaus, opbergmeubelen, kasten en complete wandcomposities zijn bedacht als de verschillende onderdelen van één en hetzelfde interieur.
Een pagina presenteert zo de tafel 601 vergezeld van de stoelen 501, terwijl andere historische documenten modellen identificeren zoals de uitschuifbare tafel T4, de zitbank S6L of het woonkamermeubel K4.
De tafel model 601
Deze diversiteit is belangrijk om Hendrickx te begrijpen: zijn werk bestaat niet uit het eindeloos variëren van een succesvol dressoir. Hij is geïnteresseerd in de gehele binnenruimte en de manier waarop de verschillende meubelen met elkaar kunnen communiceren.
De productie evolueerde sterk tussen het begin van de jaren 50 en de jaren 60, wat de soms aanzienlijke verschillen verklaart tussen twee creaties die toch door dezelfde ontwerper zijn ontworpen.
Verschillende elementen keren echter regelmatig terug: de aandacht voor de houtnerf, de visueel los van de grond staande volumes, de kleine geometrische handgrepen of grepen, de combinatie van hout en metaal, de zoektocht naar lichtheid en, in latere producties, een steeds rechtere constructie.
De aanwezigheid van een modelnummer of de overeenkomst met Belform-documentatie blijft echter veel overtuigender dan een eenvoudige stilistische gelijkenis, en dat is precies het belang van een originele catalogus: een geïdentificeerd model kan vervolgens een vergelijkingspunt worden voor andere exemplaren.
Alfred Hendrickx behoort tot de generatie die het Belgische design van de jaren 50 diepgaand vernieuwde, naast ontwerpers als Jules Wabbes, Willy Van Der Meeren, Jos De Mey of Lucien Engels.
Zijn carrière blijft echter bijzonder door de constante nabijheid tussen de ontwerper en het bedrijf dat zijn meubelen produceert. Hendrickx ontwerpt niet alleen prototypes of unieke stukken: zijn werk ontwikkelt zich in direct contact met de beperkingen van fabricage, commercialisering en serieproductie.
Deze relatie verklaart ongetwijfeld een deel van de coherentie van Belform. Het ontwerp, de materialen, de modulaire systemen en de technische details kunnen niet volledig van elkaar worden losgekoppeld.
De studie gewijd aan Mechelse meubelen beschouwt Hendrickx trouwens als een van de belangrijkste figuren van de vernieuwing van het Belgische naoorlogse meubel en benadrukt de bijzondere plaats van zijn vloeiende en speelse lijn in de jaren 50 vóór zijn evolutie naar meer soberheid.
Vandaag de dag krijgt deze productie een nieuwe zichtbaarheid. De archieven van gespecialiseerde handelaren vermelden een grote verscheidenheid aan Hendrickx/Belform-meubilair — kasten, bureaus, dressoirs, tafels, zitmeubelen of secretaires — terwijl sommige creaties zoals de S3 zijn opgenomen in openbare collecties.
Maar deze herontdekking maakt ook een terugkeer naar documenten uit die tijd noodzakelijk.
De Belform-catalogus die door Vintage Addict wordt bewaard, vormt in dit opzicht een bijzonder nuttige bron: het vervangt het historische onderzoek naar Alfred Hendrickx niet, maar maakt het mogelijk om er originele commerciële documentatie, modelreferenties, materialen en foto’s uit die tijd aan toe te voegen. Naarmate de in deze catalogus gedocumenteerde meubelen worden geïdentificeerd onder de stukken die via Vintage Addict zijn gegaan, kan deze documentatie worden verrijkt en geleidelijk een corpus vormen gewijd aan het meubilair van Alfred Hendrickx voor Belform, tussen de geschiedenis van Belgisch design en directe observatie van de meubelen.
Het design van Alfred Hendrickx blijft liefhebbers van vintage meubilair fascineren. Om een van zijn modernistische creaties in uw interieur te integreren, ontdek de vintage Alfred Hendrickx meubelen die momenteel in onze winkel te koop zijn.
Joseph-André Motte neemt een belangrijke plaats in binnen de vernieuwing van het naoorlogse Franse meubilair. Zijn traject beperkt zich echter niet tot het ontwerpen van meubels: hij is ook actief in de interieurarchitectuur, de inrichting...
René-Jean Caillette (1919-2004) behoort tot die generatie ontwerpers die in de jaren 50 en 60 het Franse meubilair ingrijpend heeft veranderd. In een tijd waarin de inrichting nog twijfelt tussen decoratieve traditie en industriële productie,...
Vraag je je af hoe je een wandlamp kiest? Het antwoord hangt af van de te verlichten ruimte, het gewenste licht, de materialen, de installatiehoogte en de stijl van je interieur. De wandlamp is veel...
