Birmese Jambupati-Boeddha – Koning der Koningen

• De Boeddha is afgebeeld in de manifestatie van Jambupati, gekleed in zijn koninklijke gewaad en versierd met juwelen. De rechterhand in bhumisparśa mudrā, zijn gezicht met serene uitdrukking wordt bekroond door een uitgebreide kroon en geflankeerd door twee vlammende vleugels.
• Ritueel beeld uit massief hout gesneden, met uitzondering van de kroon. Bedekt met zwarte lak en verguldsel, de zwarte basis is later dan de creatie en heeft waarschijnlijk het geheel gestabiliseerd.
• Birma (Myanmar), Shan-vorstendommen, einde van de Konbaung-periode (1752–1885).
• Herkomst: nalatenschap van de handelaar en verzamelaar Claude de Marteau.
• Verkocht met certificaat van oorsprong.
• Afmetingen: H 80 × B 26 × D 19 cm.

De Boeddha Jambupati, koning der koningen

Volgens een traditie uit extra-canonieke pāli-teksten was Jambupati een machtige en trotse koning. De Boeddha verscheen aan hem in de gedaante van een “koning der koningen”, die alle aardse autoriteit overtrof. Geconfronteerd met deze spirituele superioriteit deed Jambupati afstand van zijn macht en werd monnik. Dit verhaal illustreert de onderwerping van wereldse macht aan wijsheid.

Deze iconografie introduceert een paradox: de Boeddha, gewoonlijk afgebeeld als een asceet, verschijnt hier getooid met koninklijke attributen. Deze rijkdom roept geen gehechtheid op, maar daarentegen de symbolische overheersing van de hartstochten en de spirituele superioriteit.

Zoals Paul Mus analyseerde in het Bulletin de l’École française d’Extrême-Orient (1928), beschrijven bepaalde tradities uit Zuidoost-Azië de Boeddha die aan Jambupati verschijnt “gekleed in lichtgevende gewaden” in al zijn majesteit. In Birma worden versierde Boeddhabeelden aldus gewoonlijk geïdentificeerd als Jambupati, hoewel deze lezing niet rechtstreeks op de pāli-canon berust en tot een lokale interpretatieve traditie behoort.

Deze ambivalentie, tussen Boeddha en een figuur die verwant is aan de bodhisattva, heeft het devotionele gebruik ervan niet in twijfel getrokken, en draagt daarentegen bij aan de iconografische rijkdom die eigen is aan de Birmese tradities.

Een foto uit de archieven van Claude de Marteau van Jambupati Boeddha, links.

Dit oude document getuigt van de aanwezigheid van dit beeldhouwwerk in de omgeving van de antiquair en draagt bij aan de documentatie van de herkomst.