Birmese Shan Maravijaya Boeddha, verguld hout

• Grote Maravijaya Boeddha, shan, Birma (Myanmar), 19e eeuw, Konbaung / Mandalay-periode.
• De Ontwaakte wordt afgebeeld in vajrasana op zijn gestileerde dubbele lotvormige basis, met zijn rechterhand die de aardgodin oproept om getuige te zijn van zijn ontwaken en overwinning op Mara.
• Gesneden hout, zwarte lak en verguldsel.
• De hele afbeelding is prachtig bewaard gebleven, met afwisselend zwarte lak en vergulding.
• Herkomst: Landgoed van Claude de Marteau.
• Verkocht met certificaat van oorsprong.
• H 59 cm x B 29 cm x D 17 cm

n het Theravāda boeddhisme, met name in Thailand en Birma, is de houding van de zittende Boeddha die de aarde als getuige neemt een van de meest emblematische voorstellingen van de traditie. Deze houding, bekend als bhūmisparśa mudrā (gebaar van het nemen van de aarde als getuige), symboliseert het ontwaken van de Boeddha onder de Bodhiboom in Bodhgayā.

Deze houding is alomtegenwoordig in de Theravāda iconografie, vooral in Birmese en Thaise beelden. Boeddha wordt afgebeeld in een meditatieve houding, zijn benen gekruist in lotushouding, zijn linkerhand rust op zijn knieën in een gebaar van concentratie, terwijl zijn rechterhand met de vingertoppen de grond raakt. Dit gebaar roept het moment op waarop Siddhārtha Gautama, geconfronteerd met de aanval van de demon Māra, de aarde aanroept als getuige van zijn verdiensten die hij in de loop van zijn vorige levens heeft verzameld. Volgens de traditie reageert de aarde zelf door een vloed teweeg te brengen die de krachten van Māra wegvaagt en zo de overwinning van de Boeddha op illusies en zijn toegang tot verlichting bezegelt.

In Thailand wordt deze houding vooral geassocieerd met de iconografie van boeddha’s in de Sukhothai en Rattanakosin stijlen, waar het vaak wordt afgebeeld met slanke vormen en een serene uitdrukking, waardoor het idee van transcendentie en spirituele zuiverheid wordt geaccentueerd. In Birma, met name in de Mandalay en Konbaung stijlen, is dezelfde houding alomtegenwoordig, maar de beelden hebben vaak een meer afgerond, welwillend gezicht, met nauwgezette details op de plooien van het gewaad en de versiering van de basis.

Deze iconografie drukt een fundamenteel aspect van het Theravāda boeddhisme uit: het belang van de pāramī (volmaaktheden) die de Boeddha in zijn vorige levens heeft verzameld en het primaat van karma op het pad naar verlichting. In tegenstelling tot de Mahāyāna en Vajrayāna tradities, waarin Boeddha vaak wordt voorgesteld in transcendente vormen of versierd met esoterische symbolen, geeft het Theravāda de voorkeur aan een sobere, didactische benadering, gecentreerd op het historische voorbeeld van Gautama Boeddha. Op deze manier wordt de houding van het nemen van de aarde als getuige een constante herinnering voor toegewijden aan de kracht van verdienste en de vastberadenheid die nodig is om bevrijding te bereiken.