Dhokra muntdoosjes in de vorm van een vis – India, circa 1900

Ensemble van drie Dhokra visvormige bergplaatsen, India, waarschijnlijk Odisha of aangrenzende regio van Oost-India, eind 19e-begin 20e eeuw. Vervaardigd in koperlegering volgens de verloren-wasmethode, vertonen zij fijne opengewerkte decors en waren vermoedelijk bestemd om munten, kleine voorwerpen of producten gerelateerd aan betel te bewaren.

Voormalige collectie Claude de Marteau.

• L 22 cm x H 12 cm x D 6 cm
• L 20 cm x H 9 cm x D 6 cm
• L 19 cm x H 9 cm x D 5 cm

Totaal gewicht: 970 gram

Dit ensemble van drie muntdoosjes in de vorm van een vis behoort tot de Indiase traditie van Dhokra, of Dokra, een oude techniek van gieten volgens de verloren-wasmethode die bijzonder ontwikkeld is in Oost- en Centraal-India. Vervaardigd in koperlegering, onderscheiden deze stukken zich door hun opengewerkte lichamen, hun geometrische decors en hun zeer expressieve dierlijke silhouetten.

De drie vissen vertonen elk een verschillend ontwerp: min of meer langgerekt lichaam, driehoekige staarten, gestileerde vinnen, gekruiste traliewerk, spiralen en decoratieve banden. Deze verscheidenheid is kenmerkend voor het Dhokra-werk, waarbij elk object individueel gemodelleerd wordt vóór het gieten en zo zijn eigen onregelmatigheden behoudt.

Dhokra muntdoosjes in de vorm van een vis

De functie van deze objecten is gedocumenteerd door verschillende Indiase collecties. Het Odisha State Museum bewaart met name een fish shaped Dhokra coin box, een Dhokra muntdoosje in de vorm van een vis, ontdekt in Badamba, in de regio Narasimhapur, en gedateerd uit de 19e eeuw.

Badamba, in de regio Narasimhapur in Odisha, wordt vermeld als vindplaats van een 19e-eeuws Dhokra muntdoosje in de vorm van een vis dat bewaard wordt in het Odisha State Museum.

Deze objecten konden meer algemeen behoren tot de familie van kleine huishoudelijke bergplaatsen. In de traditionele Indiase kunsten werden metalen doosjes gebruikt om munten, kleine voorwerpen of producten gerelateerd aan het gebruik van betel te bewaren. De visvorm verschijnt aldus op verschillende categorieën doosjes en bergplaatsen.

Ondanks hun talrijke openingen zijn deze vissen geen krekeldoosjes. Deze identificatie, soms geopperd voor geperforeerde Aziatische objecten, komt slecht overeen met de bekende Indiase vergelijkingen. Hun constructie en hun openingssysteem brengen hen veel directer in verband met de Dhokra visvormige doosjes die bewaard worden in museale collecties.

Een decor eigen aan de Dhokra-techniek

Het opengewerkte decor is nauw verbonden met het fabricageproces. Bij het traditionele Dhokra-gieten vormt de ambachtsman een kern van klei en bekleedt deze vervolgens met was of hars die in dunne strengen wordt verwerkt. Deze vormen de tralies, spiralen en lijnen die vervolgens in het metaal zullen verschijnen. Het geheel wordt bedekt met klei, verwarmd om de was te verwijderen en vervolgens gevuld met gesmolten metaal.

Het Philadelphia Museum of Art bewaart verschillende fish-shaped containers vervaardigd volgens deze techniek en beschrijft nauwkeurig dit principe van strengen wasachtig materiaal die rond een kleikern worden aangebracht. Het traliewerk dat deze drie vissen kenmerkt is dus geen eenvoudig geperforeerd decor: het vloeit rechtstreeks voort uit hun fabricageproces.

Het Dhokra bezit een lange traditie in Odisha, Bengalen en in verschillende regio’s van Centraal- en Oost-India. De ambachtslieden hebben een uitgebreid repertoire ontwikkeld van dieren, religieuze figuren en huishoudelijke voorwerpen, waarbij de vis een van hun terugkerende motieven vormt.

Deze drie Dhokra visvormige doosjes zijn afkomstig uit de oude collectie Claude de Marteau, zij vormen een bijzonder decoratief en representatief ensemble van de populaire metaalkunsten van India. Een datering rond het einde van de 19e of het begin van de 20e eeuw lijkt coherent met de vergelijkbare exemplaren die vandaag bewaard worden in museale collecties.