Brutalistische vaas in rood Fat Lava keramiek, Otto Gerharz

Brutalistische vaas in rood keramiek „Fat Lava” door keramist Otto Gerharz, jaren 70. De binnenzijde van de hals is geëmailleerd in zacht turquoise, wat een onverwacht contrast vormt met het glanzend rode exterieur en het zwarte vulkanische glazuur. Dit vleugje frissere kleur geeft diepte aan de vaas en herinnert aan de voorliefde van Duitse keramisten uit de jaren 60–70 voor uitgesproken chromatische combinaties, die vooral zichtbaar worden wanneer men het stuk van bovenaf bekijkt.

• H 50 cm x diameter 25 cm.
• Diameter hals 17 cm.
• Aanwezigheid van kleine oude restauraties aan enkele schilfertjes en glazuurverlies, bijgewerkt in de bijpassende rode tint. Deze ingrepen blijven discreet en zijn vooral zichtbaar bij nauwkeurige inspectie van de basis.

Rood-zwarte Fat Lava vaas – Otto Keramik, Duitsland, jaren 70

Deze grote Duitse keramieken vaas uit de jaren 70 is een productie van Otto Keramik, een manufactuur opgericht in Rheinbach door keramist Otto Gerharz. De grafische opbouw stelt twee radicaal verschillende oppervlakken tegenover elkaar: een dieprood, glad en glanzend emaille, en een aanzienlijke centrale zone bedekt met een dik, onregelmatig en sterk getextureerd zwart-rood glazuur.

Deze vulkanische band vormt de kracht van de vaas. Het glazuur ontwikkelt zich in reliëf, vormt kraters, ophopingen en uitlopers die bewust breken met de regelmaat van het cilindrische lichaam. Afhankelijk van de lichtinval absorberen de zwarte delen het licht, terwijl de rood gelakte zones het reflecteren, wat het contrast tussen brute materie en glanzend oppervlak verder accentueert.

Otto Gerharz, specialist in glazuurchemie

Otto Keramik werd in 1964 in Rheinbach opgericht door Otto Gerharz, wiens loopbaan de zeer specifieke identiteit van de manufactuur grotendeels verklaart. Gerharz specialiseerde zich al vroeg in de chemie van keramische glazuren: zijn diploma uit 1948 was al aan dit onderwerp gewijd. Na enkele jaren gericht op de ontwikkeling van industrieel emaille, trad hij in 1951 in dienst bij de manufactuur Ruscha, eveneens gevestigd in Rheinbach, waar hij de productieleiding op zich nam en talrijke nieuwe glazuren ontwikkelde.

Ruscha werd destijds een van de belangrijkste manufacturen van het naoorlogse Duitse decoratieve keramiek. Deze ervaring gaf Gerharz een bijzonder diepgaande kennis van de chemische reacties tijdens het bakproces, de gelaagdheid van emaille en de effecten verkregen door variatie in dikte.

Wanneer hij Ruscha verlaat om Otto Keramik op te richten, zet hij dit onderzoek voort. Designer Kurt Tschörner, eveneens een voormalig medewerker van Ruscha, voegt zich bij hem en werkt mee aan de vormgeving van de nieuwe manufactuur. Het principe is bijzonder interessant: bewust eenvoudige silhouetten dienen als drager voor veel experimentelere en expressievere glazuren.

Een authentiek Fat Lava glazuur

Het centrale deel van deze vaas illustreert perfect wat verzamelaars later Fat Lava noemden. De term verwijst naar de dikke, gebubbelde, gecraqueleerde of vulkanische glazuren die kenmerkend zijn voor bepaalde West-Duitse keramiekproducties uit de jaren 60 en vooral de jaren 70.

Bij Otto Keramik was dit effect geen eenvoudig decor dat op het oppervlak werd aangebracht. Otto Gerharz werkte rechtstreeks aan de chemische samenstelling van de glazuren zodat deze tijdens het bakken reageerden. Gelaagdheid, uitlopers en reliëfvorming produceren zo een oppervlak waarvan het definitieve uiterlijk niet volledig kan worden gecontroleerd voordat het uit de oven komt.

De manufactuur legt vandaag de dag nog steeds uit dat dit element van onvoorspelbaarheid integraal deel uitmaakte van het onderzoek van Gerharz: elke bakgang brengt kleine verschillen in textuur en reactie voort. Twee stukken gemaakt met dezelfde vorm en hetzelfde glazuur kunnen dus aanzienlijk verschillende oppervlakken vertonen.

Glanzend rood en vulkanische materie

Op dit exemplaar is de tegenstelling tussen het gelakte rood en de bijzonder ruwe zwarte centrale zone spectaculair. Het bovenste gedeelte vormt een brede, perfect gladde cilinder, die onder de getextureerde zone wordt herhaald door een eveneens rode basis. Deze zeer eenvoudige geometrie concentreert alle aandacht op de materie.

Het zwarte glazuur verschijnt als een ware minerale korst, doorkruist door glanzendere rode zones. Het roept een gesmolten materie op die direct op het oppervlak van de vaas is afgekoeld, vandaar de bijzonder natuurlijke associatie met de term Fat Lava.

Deze combinatie van een elementaire vorm en een extreem expressieve oppervlaktebehandeling brengt de vaas ook dicht bij het brutalistische vocabulaire van de jaren 70. Het betreft echter geen rustiek keramiek: de rode delen zijn integendeel uiterst glad en lichtgevend. Juist deze confrontatie tussen een verfijnde afwerking en een bewust geaccidenteerd oppervlak geeft de vaas zijn présence.

Otto Keramik, een bewust beperkte productie

In tegenstelling tot verschillende grote manufacturen van West German Pottery, blijft Otto Keramik een atelier van relatief bescheiden omvang. De productie behoudt zo een belangrijk aandeel handwerk, met name bij het aanbrengen van de glazuren. Deze organisatie verklaart ook de variaties die men tegenkomt tussen verschillende exemplaren van eenzelfde vorm.

De manufactuur zet haar activiteiten voort in Rheinbach en blijft vandaag de dag een van de zeldzame Duitse kunstpottenbakkerijen uit deze generatie die nog in productie is. Otto Gerharz Jr. nam het familiebedrijf in de jaren 90 over en zette het door zijn vader geïnitieerde onderzoek naar glazuren voort.

Deze vaas uit de jaren 70 laat zich natuurlijk combineren met brutalistisch meubilair, maar door het zeer eenvoudige ontwerp kan hij ook een interessant contrast vormen in een hedendaagse of Scandinavische omgeving. Het silhouet blijft van afstand direct leesbaar, terwijl de complexiteit van het glazuur zich vooral openbaart wanneer men dichterbij komt.